سهم یک زن از زندگی | نقد کتاب سهم من نوشته پرینوش صنیعی

نقد کتاب

 

رمان سهم من نوشته پرینوش صنیعی داستان زندگی دختری به نام معصومه است که در اوج ماجراهای سیاسی تاریخ ایران روایت میشود. این رمان ابتدا در ایران اجازه چاپ نگرفت , شاید به این دلیل که به تضادهای جامعه مدرن ایران در مقابل جامعه سنتی پرداخته بود. اما بلافاصله پس از چاپ , اگرچه تم خاکستری و غم آلودی داشت ,مورد استقبال قرار گرفت.

رمان سهم من داستان زندگی دختری است به نام”معصومه” از یک خانواده به اصطلاح مذهبی و متعصب است که با پدرومادرش از قم به تهران مهاجرت می‌کند , او که دانش آموزی ساعی و پر تلاش است در دوره راهنمایی عاشق جوان داروخانه چی می‌شود و با کمک دوستش با او نامه نگاری میکند,و برای اصلاح “رسوایی” دست از تحصیل می‌کشد و تن به ازدواج اجباری می‌دهد.

او با “حمید” که به اصطلاح روشنفکر و مبارز است ازدواج میکند تا دست به ازدواج بدتری نزند.تصمیم عجولانه ای که با سماجت پدر و با پادرمیانی زن همسایه انجام می‌پذیرند و همین ابتدای ماجرا “سهم معصومه” را از زندگی اش و از زندگی زنان جامعه در دوره اش به روشنی نشان در می‌یابیم.

اوج داستان زمانی اتفاق می‌افتد که می‌فهمیم همسر معصومه یک مخالف سیاسی است و این امر در تضاد با

سنتهای خانواده معصومه است.

اگرچه برادر معصومه از آن دست افرادی ریاکاری است که در تمام مذاهب, از مذهب به نفع خویش استفاده می‌کنند و همین اتفاق در ذهن خواننده

چالشی ایجاد می‌کند.

همان قدر که حمید کمونیست انسان خوبی نیست محمود و مقدس مآبی‌های افراطی اش آزار دهنده است!

سهم من پرینوش صنیعی- زندگی معصومه

معصومه با داشتن سه فرزند , هنگامی‌که همسرش را اعدام می‌کنند به ناگاه در می‌یابد حالا که بیش از هرلحظه به کمک اطرافیان نیاز دارد, باید روی پای خود بایستد.

او مشغول به کاری می‌شود و زندگی را به سختی می‌گذارند اما معصومه جوان و بیوه از ترس دیگران اجازه ازدواج مجدد نخواهد داشت و بار زندگی

خود و سه فرزندش را متهم است که تنها به دوش بکشد.

“سهم مردانگی” هم بر دوش معصومه می‌افتد

او فرزندانی دارد که علیرغم اینکه شاهد تلاش روز افزون مادر برای حفظ زندگی هستند, علیرغم اینکه در جامعه مدرنتری پرورش یافته اند, ولی قدر شناس فداکاری‌های او نیستند زیرا یک مادر و یک زن در جامعه سنتی ایران محکوم به فداکاری است ,چون به او وعده داده شده است بهشت زیر پای مادران است.

این فداکاری و از خود گذشتگی تمام “سهم یک زن” از زندگی اوست.

در داستان خواهیم دید فرزند بزرگتر معصومه قربانی بازی سیاسی ای شده است که پدر آن شرکت کرده بود. محروم از تحصیل و کار و … و تنها راه را در آن می‌بیند تا از کشور مهاجرت کند , شاید دور از وطن به خواسته و آرزوهایش دست پیدا کند و تا حدی به آنها می‌رسد اما به چه قیمتی؟

حالا معصومه که خود قربانی جبر جامعه است, فرزند خویش را قربانی بعدی می‌داند. “سهم قربانی بودن” که از مادر به ارث رسیده است.

فرزند دوم در زمان جنگ به سربازی فراخوانده می‌شود ناچار به دفاع مقدسی می‌شود که از اساس هیچ اعتقادی به آن ندارد. “مسعود” مادری دین زده و پدری کمونیست دارد, برادرش بی هیچ علت درستی ناچار به پناهندگی شده است اما مسعود آزاده جنگ تحمیلی است. بنابراین از مزایایی برخوردار می‌شود که ایثارگران و آزادگان واقعی از آن چشم پوشیده اند. فرصت طلبی آن چیزی است که مسعود از دایی اش به خوبی آموخته است.

تظاهر به ظواهر دین در تمام زندگی مسعود رخنه کرده است آنچنان که مادرش را متحیر می‌کند. 

“سهم معصومه ” از فرزندان ذکورش هم جز دوری و تظاهر نیست.

در پایان داستان معصومه با عشق قدیمی‌اش , همان پسر داروخانه دار ملاقات می‌کند, داستان عشق قدیمی‌زنده می‌شود. اکنون هر سه فرزند معصومه متأهل هستند ولی اجازه ازدواج مجدد به مادر را در این سن و سال نمی‌دهند.

” خانم جون همیشه می‌گفت:

سهم هرکسی از قبل مشخصه, براش کنار می‌ذارن, اگه آسمون به زمین بیاد هم عوض نمی‌شه.

اغلب فکر میکنم سهم من از زندگی چی بود؟

آیا اصلاً سهم مشخص و مستقلی داشتم؟

یا جزیی بودم از  سهم مردان زندگیم که برای باورها, ایده آل‌ها یا هدفهاشون, هرکدام به نوعی مرا به قربانگاه بردند…”

دختر, زن , مادر در جامعه و فرهنگ ایران قدیم از حقی برخوردار نیست , مگر آنکه پدر, برادر, همسر به او اجازه بدهند. شاید دلیل پر طرفدار شدن کتاب “سهم من” همین نگاه بی پرده به وضعیت زنان در جامعه باشد. جامعه ای آنچنان که باید و شاید به حقوق اسلامی‌یک زن احترام نمیگذارند و از دین به همان پوسته ظاهر آن بسنده کرده است.

این داستان فقط نشان دهنده ظلم و ستمی‌نیست که بر زنان رفته است بلکه نشان دهنده تعصبات بی پایه , جهل, بدعت گذاری‌های دینی و

تبعیضهای جنسیتی نیز هست.

آنچه از شخصیت معصومه به ذهن متبادر می‌شود زنی است که با چنگ و دندان از حقوق اش دفاع میکند از تمام آنچه که “سهم اوست” ولی اجازه دست یابی به آن را ندارد.

اما این اتفاق آن چیزی نیست که فقط در شرق روی دهد, بی شک در جوامع پیشرفته هم زنان به تمام حقوقی که دارند و شایسه آن هستند دست نیافته اند.

“سهم من” نوشته پرینوش صنیعی در سال ۱۳۸۱ در انتشارات ” رزوبهان” به چاپ دوم رسید .

چاپ بیست و پنجم آن نوروز ۱۳۹۲ روانه بازار شد. این کتاب در سال ۲۰۱۰برنده جایزه “بوکاچو” از ایتالیا شد.

غزل قربانپور

 

 

ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.