مرگ عباس عطار در غربت؛ آینه ای از جایگاه هنر معاصر در ایران

یادداشتی ار سعید برآبادی

ایران، بخش دیگری از تاریخ معاصر خود را در غربت از دست داد.

سعید برآبادی | مرگ عباس عطار ، عکاس و هنرمندی که سی و هفت سال مداوم نام ایران را با یکی از مهمترین و حرفه ای ترین آژانس‌های عکس بین المللی گره زده بود، آن هم در پاریس، یادآور مرگ‌های بسیاری ست که تاریخ معاصر کشور ما به خود دیده و بخشی از مردم را به سوگ نشانده اما عجیب اینجاست که چرا مدیران امرِ هنر و فرهنگ کشور جز سکوت و کتمان در برابر این فقدان‌ها، ماموریت دیگری برای خود متصور نمی‌شوند.

عکسهای منتشر نشده

در بیست و چهار ساعتی که از اعلام خبر عطار گذشته، تا به حال بیش از دهها مصاحبه منتشر نشده، چندین فیلم و چندین رزومه حرفه ای از او منتشر شده و لابد خواننده این سطور یا به واسطه همین نوشته‌ها، آشنایی با او یافته یا خاطره او را با عکس‌هایی که عطار از روزهای انقلاب اسلامی‌و حوادث آن روزهای متلاطم گرفته زنده کرده است. هنرمندی تا این پایه آشنا و مردمی‌که عکس‌ها و نگاتیوهایش بخشی از تاریخ تصویری ایرانی‌ها از مهمترین وقایع معاصر کشور بوده اکنون در پاریس آرامیده است در حالی که سالها آرزو داشت به کشورش بازگردد و بتواند همچون شهروندی هنردوست و هنرمند از ساده ترین حقوق خود بهرمند باشد.

انقلاب اسلامی
میدان آزادی

تکاپوی تهران در روزهای همجوار با بهمن 57، تسخیر و به آتش کشیدن شهرنو، پایین کشیدن مجسمه شاه در نقاط مختلف شهر و … تنها بخشی از میراث تصویری عطار برای مردمی‌ست که پابه پایشان خیابان‌های منتهی به میدان‌های شلوغ شهر را طی می‌کرد تا ناظر و راوی یکی از مهمترین انقلاب‌های قرن باشد اما چرا همان انقلاب، به او و هنرش احترامی‌نگذاشت و نگذاشت حتی سالهای سرطانی آخر عمرش را در کشور خود بگذارند؟

سویه ضدامپریالیستی

شاید این محتوا را نیز دوست داشته باشید

سویه ضدامپریالیستی عطار نه برای مسئولان نیاز به اثبات داشت و نه خود سعی به نمایش آن داشت. او حتی در سالهایی که ایران نبود به لطف حضور در آژانس عکس مگنوم، توانست یکی از معدود عکاسان جهان باشد که درون خانه خدا در مکه را عکاسی کرده، از سوی دیگر در تمام پروژه‌های عکاسی اش، از ویتنام گرفته تا اروپا، او همچنان هنرمندی متعهد بود و بعید است که در رزومه اش بتوان سرنخی از عناد علیه مردم و میهنش سراغ گرفت اما در نهایت او نیز چون بسیاری از هنرمندان هم عصرش، مجال این را نیافت که آسوده بر خاک کشورش، آخرین نفس‌ها را بیرون بدهد.

عباس عطار
عباس عطار

سرنوشت چهره‌های وطن

مرگ تراژیک هنرمندان، نویسندگان و روشنفکران ایرانی در غربت اما لااقل برای مردم ایران چندان دور از ذهن و پیچیده نیست؛ سرنوشت چهره‌های وطنی که در چند دهه اخیر به زادگاه خود بازگشته اما در نهایت عطای آن را به لقایش بخشیده اند، از یک سو و زندگی نباتی و هراسناک هنرمندانی که در طول این سالها در کشور مانده اند اما هر روز به فراخور اندیشه‌ها و هنرشان، یا وابسته خوانده شده اند و یا جاسوس، هر هنرمندی را روبه روی همان سه راهی قرار می‌دهد که مهدی اخوان ثالث در شعرش آفریده و در نهایت طبیعی ست که آنها با خود زمزمه کنند:

«بیا ره توشه برداریم     قدم در راه بی برگشت بگذاریم».


*این یادداشت در جامعه نو نیز به چاپ رسیده است.

ممکن است شما دوست داشته باشید

نظرات بسته شده است.