گفت و گو با محسن عبدلی فیلمنامه نویس و تدوینگر سینما

تدوین در سینما و اجرای عملی آن در فیلم های مطرح سینمایی

محسن عبدلی متولد ۱۳۳۶ در اراک.  فارغ التحصیل رشته سینما از دانشکده صدا و سیما است. فعالیت خود را  با تدوین ، نویسندگی ، کارگردانی و بازیگری در شـبکه‌های رسانه ملی آغاز نمود. با ورود به عرصه سینما  در رشته‌های سینما فعالیت خود را ادامه داد و به عضویت خانه سینما درآمد. این مدرس دانشگاه صاحب چندین عنوان کتاب و ترجمه در حوزه‌های مختلف است که می‌توان به سبک شناسی فیلم و مجموعه طنز «کلید خندیدن» اشاره نمود. وی تا کنون دهها فیلم مستند را کارگردانی نموده است و تدوینگر آثاری چونِ «و باز هم عشق» «محبوبه» «افسون» «حماسه دره شیلر» «گریز از شهر» «راهیان» «جاده» را در کارنامه هنری خود دارد. از این رو گفت و گویی در مورد تدوین و اجرای عملی آن در سینما با ایشان ترتیب داده ایم که شما را به آن دعوت می‌کنیم.

 مختصری در مورد تاریخ تدوین و مبتکران آن برای خوانندگان ما شرح دهید؟

در تاریخ سینما ، نام سه تن در عرصه ی تدوین بخوبی می‌درخشد و هنوز از نظرات و تجربیات آنها در تدوین فیلم‌ها استفاده می‌شود و حتی در دانشگاههای سینمایی توسط اساتید مجرب ، تدریس می‌شوند ! این سه تن عبارتند از : ادوین ، اس . پورتر – دیوید وارک گریفیث و سرگئی میخالوویچ ایزنشتین !

ادوین ، اس . پورتز ، نخستین کارگردانی بود که تدوین یا همان مونتاژ را کشف کرد و اولین بار در دو فیلم : سرقت بزرگ قطار و زندگی یک مامور آتش نشان آن را بکار بست و با (Parallel editing ) یا تدوین موازی ، هیجان و سوسپانس و درام بوجود آورد !

این اتفاق در چه مقطعی از پیشرفت سینما اتفاق افتاد؟

این اتفاق زمانی رخ داد که سینما دنباله روی تکنیک‌های تئاتر بود. چون  سالن‌های تئاتر در آن زمان مملو از تماشاچی بودند ، چرا که نوشته‌های مطرحی از چارلز دیکنز ، مولیر ، شکسپیر و چخوف اجرا میگ شت و بسیار مورد پسند و استقبال مخاطبان بود ، از این رو سینما به جهت جا انداختن و مورد پسند قرار گرفتن مخاطبان ، چشم بسته از الگوهای تئاتر استفاده می‌کرد و صحنه‌های بدیهی و معمولی در نمای دور (Long shot ) به نمایش می‌گذاشت. دوربین ثابت بود و همچون چشمان یک تماشاچی در سالن تئاتر عمل می‌کرد، اما هنگامی‌که تدوین توسط اس .پورتر کشف شد، سینما به اندازه ی یک کهکشان از تئاتر فاصله گرفت و وارد عصر طلایی خویش شد . همراه با کشف فن تدوین ، سینما قادر به استفاده از میزانسن‌ها و لوکیشن‌های مختلف شد. چیزی که در تئاتر امکان پذیر نبود و برای نمونه تئاتر فقط می‌توانست چند میزانسن و لوکیشن محدود را نمایش دهد!

همه این دگرگونی‌ها فقط به خاطر کشف تدوین بود؟

بله. چون به کمک تدوین ابعاد مختلف بازی و حالات احساسی و فیزیکی پرسوناژ یا شخصیت به نمایش در می‌آمد و کارگردانی همچون دیوید ، وارک . گریفیث در دهه ی 20 میلادی موفق شد که با تدوین و نیز کشف کلوز آپ (Close.up ) صحنه‌های دراماتیک بوجود آورد و با نزدیک شدن به چهره شخصیت‌ها ، تماشاچی را بطور مستقیم درگیر با حالت احساسی و روحی بازیگر نماید و از این رو تدوین شکل قویتری به خودش گرفت. به طوری که در فیلم‌هایی همچون : تولد یک ملت (  1915 میلادی ) و تعصب   ( 1916 میلادی ) به خوبی از این تکنیک استفاده می‌کند و موفق می‌شود مونتاژ بدون درز و بخیه ، یا اصطلاحا فاخر را بوجود آورد !در این تدوین ، پلان‌ها به گونه ای به یکدیگر برش میخورند که بیننده اصلان آن را احساس نمیکند و به اصطلاح مچ کات ( Match cut ) هستند !

تحولات سینمائی در شوروی بعد از همه این کشفیات بود؟

در همان سالهای دهه ی بیست گروهی از فیلمسازان و تدوین گران سینما در شوروی نهضتی را بوجود می‌آورند که برگرفته از مکتب ماتریالیسم دیالکتیک است ! سر دسته ی این سینماگران و تدوین گران ، لف کولوشف –سرگئی میخالویچ ایزنشتین – ژیگا ورتوف و پودفکین هستند که نگاه و دید جدیدی از فیلمسازی و تدوین را ارائه میدهند و باعث شکفتگی و قدرت سینمای جهان می‌شوند. به طوری که سینما را چندین قدم به جلو پرتاب می‌کنند و از نظرات آنها بخصوص تدوین 6 گانه ی ایزنشتین هنوز هم که هنوز است در سینما استفاده می‌شود!

ممکن است بیشتر در مورد کار مهم لف کولشف استاد ایزنشتین در سینما تعریف کنید؟

لف کولشف استاد ایزنشتین ، تجربه ای شگرف در سینما انجام داد ، او تصویر بسته و درشت از ایوان ماژوخین ، بازیگر معروف آن زمان سینمای شوروی فیلمبرداری کرد و به ایوان ماژوخین فهماند که هیچ حالتی در صورتش نباشد ، نه درد ، نه غم ، نه پشیمانی ، نه حسرت ، نه شادی و … به اصطلاح چهره ای بت و بدون میمیک داشته باشد!

آنگاه تصویر گرفته شده را در تدوین خرد نمود و ما بین آن تصاویری از یک بچه که با اسباب بازی مشغول است و نیز یک ظرف سوپ که بخار از روی آن بلند می‌شود و همینطور تابوتی که توسط عده ای حمل می‌شود برش زد … به تماشاگرانی که این فیلم را در سالن سینما دیدند گفته بودند که نظراتشان را در دفتری مرقوم فرمایند …! و نتیجه ی کار بسیا ر عجیب بود ، چرا که 85 درصد تماشاچی‌ها به اتفاق نوشته بودند که ایوان ماژوخین با دیدن دخترک در حال بازی با اسباب بازی‌هایش ، لبخند زده و بعد از دیدن ظرف سوپ احساس گرسنگی در چهره ی ماژوخین بوده ، بعضی که گفته بودند ، لبانش را لیسیده ! … و در مورد تابوت هم نوشته بودند که چهره ی ماژوخین ناراحت و درهم شده وبعضی‌ها که گفته بودند ، اشگ در چشمانش جمع شده بود !

تأثیر آن در سینما چگونه بود؟

این آزمایش تاریخی ، دنیای سینما را با چالش عجیبی روبرو ساخت و در واقع نشان دهنده ی این مسئله بود که مونتاژ قادر است عینیت را به ذهنیت تبدیل سازد ! که البته برگرفته از تئوری ماتریالیسم دیالکتیک بود. در واقع از برخورد تز و آنتی تز ، سنتز بوجود می‌آید که یک حاصل سوم است ، به عبارت بهتر در ماتریالیسم دیالکتیک ، زندگی و مرگ ، تضاد دیالکتیک با همدیگر دارند ، از این رو هستی را بوجود می‌آورند، به همین شکل : خوبی در مقابل بدی ، روشنایی در مقابل تاریکی ، پستیدر مقابل بلندی ، زشتی در مقابل زیبایی ، عشق در مقابل نفرت ،جنگ در مقابل صلح و …

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.