چگونه یک شعر ابزورد بخوانیم؟

غزل قربان پور

چگونگی خوانش یک شعر ابزورد

هیچی الکی نیست/ اگه اینجایی یه چیزی توش هست،/ یه گنج فراموش هست/ که یه روزی پیداش می‌کنن/”‌ها” ش میکنن/ که برآورده بشه آرزو/ تویی و چراغ جادو/ که دلته همین!/ خوش اومدی به زمین!/ بخواه دستته/ برو، میرسی / اینارو کسی نمی‌گه به کسی/ بگی، می‌شنون/ گوش نده مردم حرف زیاد می‌زنن/ بساز هرچی هوس می‌کنی/ زمان’ تو مشخص می کنى!/

صفحه ت پاکه زمین مال خودته/ فک کنم امروز تولدته!

با گریه اومدی باگریه خداحافظی می‌کنن باهات مردم/ بخند به این جمله دست چندم/ که تهش باده/ خدا خوب ساخته/ کاتالوگم داده/ ببین دلت چی می‌گه/ دنیا سخته/ جا نزن/ ببین مسأله چیه نگو مشکلت، چی می‌گه؟/ همیشه یه در هست تو کوچه ی بی خبری/ می‌خوای خودتو کجا ببری/ جلو آینه رفتی بخند از اون خنده زیادا/ ببین مهربون باش بهت خیلی میادا!

صفحه ت پاکه زمین مال خودته/ فک کنم امروز تولدته!

چند سالته مهم نیست اصن/ پر و بالت خوب باشه حله/ پنجره ت وا بشه بسه/ اصل حالت خوب باشه، حله/ زندگی خوب یابد عشقه/ ضربه زد یا لگد عشقه/ آب تا سرت بالا اومد عشقه/ دریا ماهی ُ غرق نمی‌کنه/ مونده هنوز یا گذشته ازش فرق نمی‌کنه!۰۰۰

صفحه ت پاکه/ میشه زمین مال خودت باشه/  آره هر روز می‌شه تولدت باشه!

 

شعر ابزورد در ایران را با مفهوم مشابه آنچه مارتین اسلین منتقد ادبی در تئاتر ثبت کرد، می‌توانیم در آثارمعدودی از اهالی فرهنگ در ایران مانند میلاد تهرانی در دفتر شعر ” هفتصد سال عذاب” مشاهده کنیم.

اما ابزورد فوق این بار با شکستن بیشتر قواعد و قوانین پیامی‌به این مضمون برای ما دارد که نگاه شاعر حتی به مفاهیمی‌که یادآور خاطرات خوش هستند و حتی به مفهوم ابزورد آنطور که مارتین اسلین و خود شاعر آورده اند, ابزوردگونه است, این همان تناقض و عدم تعادلی است که هدف نهایی ابزورد است.

فضای سورئال شعر در آغاز به علت استفاده از اصطلاحات کودکانه بسیار باور پذیر به نظر می­رسد اما سر انجام در می‌یابیم این اتمسفر کودکانه راهی گریز ناپذیر به فضای خاکستری بزرگسالان است.

بخش آغازین:

هیچی الکی نیست/ اگه اینجایی یه چیزی توش هست،/ یه گنج فراموش هست/ که یه روزی پیداش میکنن/”‌ها” ش میکنن/ که برآورده بشه آرزو/ تویی و چراغ جادو/ که دلته همین!/ خوش اومدی به زمین!/ بخواه دستته/ برو، میرسی / اینارو کسی نمیگه به کسی/ بگی، میشنون/ گوش نده مردم حرف زیاد میزنن/ بساز هرچی هوس میکنی/ زمان’ تو مشخص میکنى!/

 

صفحه ت پاکه زمین مال خودته/ فک کنم امروز تولدته!

شاعر با بازگشت به افسانه‌ها و داستانی کودکی در پی ایجاد آشناییت در ذهن مخاطب است.

اما این آشناییت همانطور که در شعر آورده شده است باید در بستری سورئال صورت بگیرد و می‌دانیم این بستر در طول عمر آدمی‌متعلق به بازه کودکی است. بنابراین با آوردن داستان غول چراغ جادو سریعا ذهن مخاطب را آماده دریافت اطلاعات می­کند. و به سرعت در همان اوایل شعر پیام شاعر را در می‌یابیم که به آنچه دل رهنمون است توجه ویژه داشته باشیم چون دل چراغ جادویی است که دست یابی به آرزوها را ممکن می‌سازد .

اما لایه پنهان شعر که با در نظر گرفتن تناقضات ابزورد سروده شده است همان بخش ” بخواه دستته/ برو، می‌رسی / اینارو کسی نمی‌گه به کسی/ بگی، می‌شنون/ گوش نده مردم حرف زیاد میزنن/ بساز هرچی هوس میکنی/ زمان’ تو مشخص میکنى!/” است. صرفا دست یابی به آنچه مدنظر ماست ممکن نیست خواه جبر زمانه این موضوع را به تعویق بیاندازد خواه شرایط جامعه.

شاید بخش فوق ایرانیزه شده شعری از جبران خلیل جبران شاعر لبنانی باشد:

” ‏سفر کن به هیچکس هم نگو! ‏یک رابطه عاشقانه را زندگى کن و به هیچکس هم نگو! ‏شاد زندگى کن و به هیچکس هم نگو!آدم‌ها ‏چیزهاى قشنگ را ‏خراب می‌کنند.”

و این همان ” اینارو کسی نمیگه به کسی/ بگی، میشنون/ گوش نده مردم حرف زیاد می‌زنن.” است, هشداری که باید با توجه به محدودیت عمر انسان جدی گرفته شود به خصوص در روز تولد که تصمیمهای جدی و مهمی‌گرفته می‌شود چون یک سال از عمر آدمی‌از دست رفته است و کسی چه می‌داند چند وقت برای رسیدن به خواسته‌هایش زمان دارد.

شاید این محتوا را نیز دوست داشته باشید

ارتباط ماشینی و نامطمئن شاعر در ترجیع بند شعر کوشش بیهوده انسان عصر مدرن را برای ایجاد اتصال احساسی نشان می‌دهد. همانطور که میبینیم اکثر افعال شرطی, شکی یا امری هستند و این بدان معناست که هیچ اتفاقی روی نداده است. ” فک کنم امروز تولدته!”

ابزورد
ابزورد

بخش میانی:

با گریه اومدی باگریه خداحافظی میکنن باهات مردم/ بخند به این جمله دست چندم/ که تهش باده/ خدا خوب ساخته/ کاتالوگم داده/ ببین دلت چی میگه/ دنیا سخته/ جا نزن/ ببین مساله چیه نگو مشکلت، چی میگه؟/ همیشه یه در هست تو کوچه ی بیخبری/ میخوای خودتو کجا ببری/ جلو آینه رفتی بخند از اون خنده زیادا/ ببین مهربون باش بهت خیلی میادا!

شروع و پایان تلخ و بیهوده زندگی لایه نیهلیستی شعر ابزورد را تشکیل می‌دهد و مسخرگی تلخ خندیدن به گریه‌های همیشگی انسان و مرگ سرانجامی‌است محتوم که نمی‌شود از آن فرار کرد. این همان حرفهای کلیشه ای است که بارها شنیده ایم و تا خودمان امتحان نکنیم و به صحت و سقم آن پی نبریم , باور نخواهیم کرد.

در جمله‌های بعدی خواهیم دید شاعر با ارزش گذاشتن به عمر مخاطب دست به انتخاب از جانب او می‌زند و این پیام را می‌رساند که بهتر است با اطمینان به آفریدگار جلو رفت و از غول چراغ جادوی دل کمک گرفت. اگرچه موقعیت‌های تراژیک و شرایط جبری و فشارهای ناخوشایند همواره بر زندگی انسان تحمیل می‌شود اما زندگی چنان کوتاه و سخت است که بی راهنما و به اصطلاح کاتالوگ , پیش رفتن غیر ممکن به نظر می‌رسد.

تناقضات ابزورد را در دو جمله ” خدا خوب ساخته” و ” همیشه یه در هست تو کوچه ی بیخبری” به وضوح می‌بینیم.

اعتقاد به جاودانگی روح  با توجه به وجود خدا یا برای فرار از ترس نابودی کامل خود را به بی خبری زدن و در خوشی گذرا غرق کردن؟‼

دستور اکید شاعر را در جمله  ” جلو آینه رفتی بخند از اون خنده زیادا/ ببین مهربون باش بهت خیلی میادا!” می‌بینیم و تلاشی که برای بهبود روابط انسانی صورت می‌گیرد, خنده و مهربانی دو مولفه مهم برای برقراری ارتباط که صراحتاً بر ضرورت وجودشان تأکید می‌کند.

اما باز به ترجیع بند شعر می‌رسیم و این عدم اطمینان در یاد آوری روز تولد مخاطب – که از روزهای مهم هر فرد برای اطرافیانش است – نشان از تلاش بیهوده برای ایجاد رابطه مستمر است.

بخش پایانی:

چند سالته مهم نیست اصن/ پر و بالت خوب باشه حله/ پنجره ت وا بشه بسه/ اصل حالت خوب باشه، حله/ زندگی خوب یابد عشقه/ ضربه زد یا لگد عشقه/ آب تا سرت بالا اومد عشقه/ دریا ماهی ُ غرق نمی‌کنه/ مونده هنوز یا گذشته ازش فرق نمی‌کنه!۰۰۰

شعر بر خلاف آنچه باید باشد برای تولد کسی سروده نشده است , پس چه چیز اتفاق افتاده است؟

ما در اصل واگویه‌های شاعر با خودش را خواهیم دید, مخاطب این شعر ابزورد بر خلاف تصور ما دوم شخص نیست بلکه خود شاعر است در افسوس گذران بیهوده عمر.

شاعر به خود یادآوری می‌کند تلخکامی‌هایی که اتفاق افتاده است از جبر زمانه بوده است و از دست دادن زمان با این بهانه‌های واهی توجیه نخواهد شد.

این توجه به گذران عمر و مغتنم شمردن فرصت را بارها در اشعار شاعران بزرگ ایران همچون “عمر خیام” دیده ایم :” خرما نتوان خورد ازین خار که کشتیم/ دیبا نتوان کردن ازین پنبه که رشتیم/ افسوس بر این عمر گرانمایه که بگذشت/ ما از سر تقصیر و خطا در نگذشتیم.”

در هر جای زندگی رسیدن به اصل “حال خوب” مهمترین هدف انسان است‼! حتی اگر در نیمه راه زندگی متوجه این موضوع شویم که ازعمر بهره نبرده ایم.

اشاره به اصطلاحات عامیانه از ویژگی‌های انکار ناپذیر شعر ابزورد است حتی اگر در لایه‌های چندم شعر پنهان شده باشد باز هم مفهموم را به سرعت به ذهن مخاطب متبادر می‌کند.” ماهی را هر وقت از آب بگیری تازه است.”

و درنهایت در می‌یابیم تلاش شاعر برای ایجاد ارتباط احساسی بهتر با خودش به ثمر خواهد نشست : ” صفحه ت پاکه/ می‌شه زمین مال خودت باشه/  آره هر روز می‌شه تولدت باشه!”

 

و عبارت فوق  عجیبترین اتفاقی که در این شعر ابزورد می‌بینیم و کاملاً خرق عادت است, جملات پایانی شعر در راستای نقض قوانین شعر ابزورد سروده شده است‼!

شعر  : میلاد تهرانی

تحلیل و خوانش : غزل قربانپور

ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.