آموزش داستان نویسی-۳

چهار فصل با داستان در هنرلند

آموزش داستان نویسی (بخش سوم)

دراین قسمت می‌خواهیم با ذکر داستانی درباره روحانی مهربان محله ای قدیمی‌،شما را با نمات دیگری درباره داستان نویسی آشنا کنیم اما قبل از آن از استقبال خوب علاقه مندان به داستان و داستان نویسی سپاسگزاریم و امید واریم که داستانهای خودتان را برای ما بفرستید تا با نام خودتان در هنر لند استفاده کنیم.

 

جملات تاکیدی

اگر می‌خواهید بنویسید باید تمرین کنید.مطالعه داستان بزرگان و نویسندگان ایرانی و خارجی را فراموش نکنید.هیچگاه از نوشتن خسته نشوید و اولین منتقد نوشته‌هایتان ،خودتان باشید.نویسنده ای مانند ارنست همینگوی کتاب (پیر مرد و دریا) را حدود دویست بار بازنویسی کرد تا آن را عرضه نمود.

 

داستان،هر نوع نوشته ای است که در آن ماجرایی تعریف می‌شود.اما این تعریف همیشه از منظر یک راوی است.

همه قصه‌ها به یک شکل روایت نمی‌شوند و روایت داستان قصه،از ارتباطی که قصه نویس با راوی و راوی با شخصییتها و با خواننده پیدا می‌کند،ممکن می‌شود.

هنگامی‌که داستان نویس تمامی‌شخصییتهای داستانش را به عنوان سوم شخص معرفی می‌کند،خود او،در نقش راوی دانای کل ،است و مانند این است که از فراز قله ای بر تمامی‌شخصییتها و حوادث احاطه دارد و همه چیز را می‌داند.

البته راوی دانای کل،نقش زیادی در قصه نداردو فقط ناظر است و همه چیز را از تمامی‌زوایا تعریف می‌کند.

داستان (تنگسیر) اثر (صادق چوبک) یکی از نمونه‌های خوب برای راوی دانای کل است.

اما گاهی داستان بوسیله یک (من) روایت می‌شود.یعنی نویسنده خودش داستان را روایت میکند و هر چه را می‌بیند بی طرف گزارش می‌کند،اما او می‌تواند چند گونه عمل کند مثلا می‌تواند فقط ناظر باشد و داستان را تعریف کند و یا می‌تواند بخشی از داستان باشد و به عنوان یکی از شخصییتهای داستان عمل کند.

اما گاهی اوقات (من)نویسنده حضوری سایه وار دارد و نمی‌گوید که نویسنده اوست بلکه از طریق برخی از شواهد می‌توان متوجه شد که او نویسنده است.

(رولان پارت)،روایت را به سه دسته تقسیم می‌کند.او می‌گوید:

-راوی غیر شخصی است و دانای کل است.

-راوی،روایت خود را به دانش و بینش شخصییتها محدود می‌کند و همه چیز را چنان بیان می‌کند که تمامی‌شخصییتها هر یک در جای خود روایت گر داستان هستند.

 

این تقسیم بندی‌ها را در باره راوی داستان به ذهن بسپارید:

-اول شخص مفرد(من راوی)یا حدیث نفس

-دوم شخص خطابی که مانند دور بین عمل می‌کند.

-دانای کل مطلق که همه شخصییتها را می‌شناسد و بر کل داستان احاطه دارد.

-دانای کل محدود که برخی از شخصییتها را می‌شناسد.

-روایت یادداشت روزانه

-نامه نگاری

-زاویه دید بیرونی و نمایشی که فقط از طریق دیالوگها به شخصییتها می‌توان پی برد.

-تک گویی درونی که مخاطبی نیست و انگار راوی با خودش صحبت می‌کند.

-جریان سیال ذهن:ذهن نویسنده یا روایت گر در حال چرخش در زمانها و مکانهای مختلف است.

-روش تر کیبی:از تمامی‌گونه‌های روایتی استفاده می‌کند و کار را برای نویسنده بسیار مشکل می‌کند.

 

ادامه دارد

منابع: قصه نویسی     رضا براهنی       انتشارات اشرفی ۱۳۴۸

انواع ادبی             دکتر سیروس شمیسا   ۱۳۸۷

 

“تابستان‌های کشدار”

من دختر بزرگ ده ساله ، برادر کوچکترم هفت ساله و آن یکی برادرم پنج ساله بودیم . مامان با همه مشغله‌ها و گرفتاریهای کاری اش پشت سر هم ما را به دنیا آورده بود که انگار با هم بزرگ شویم و ما هم با هم بزرگ می‌شدیم و چه زود …!

مامان تابستان‌ها روزهای دوشنبه و چهارشنبه به مدرسه می‌رفت ، مدیر مدرسه حتی تابستان‌ها هم تعطیلی نداشت ولی بقیه معلم‌ها بعداز امتحانات خرداد تا اوایل مهر ماه تعطیل بودند .

مامان با همه خستگی‌هایش ، مهربان بود و دوست داشتنی . ظهرهای تابستان بعد از اینکه چهار نفری غذایمان را می‌خوردیم حصیرهای پنجره اتاق نشیمن را پایین می‌انداختیم تا هوا خنک شود و همگی کنار هم روی زمین دراز می‌کشیدیم و قیلوله ظهر گاهی شروع می‌شد .

پدرم چون اداری بود دیر بر می‌گشت و بیشتر اوقات برای سرکشی به سپاهیان دانش به روستاهای اطراف می‌رفت و به قول خودش (( ده گردشی )) می‌کرد . آنروز هم بابا به ده گردشی رفته بود. مامان تمام پرده‌ها و ملحفه پشتی‌ها را شسته و روی بند آویزان کرده بود . سپیدی ملحفه‌ها و درخشش خورشید و نسیم ملایمی‌که به آن‌ها می‌وزید بیقرارمان می‌کرد برای دویدن و چرخیدن توی حیاط و قایم شدن لای ملحفه‌ها !

با هر چشم غره مامان پلک‌هایمان را روی هم می‌گذاشتیم که وا نمود کنیم خوابیده ایم .

رضا برادر بزرگتر بود که همیشه روی بازوی مامان می‌خوابید و من و رامین کمی‌دورتر – . وقتی رضا از روی دست مامان بلند شد متوجه شدیم که خواب مامان سنگین شده .

نفر اولی که حصیر را کنار زد و از درگاهی پنجره که تاحیاط ارتفاع چندانی نداشت به حیاط پرید. من بودم و سپس برادرهایم داغی موزائیک‌ها پایمان را ازار می‌داد ، خورشید چنان بی رحمانه می‌تابید گویی همدست مامان شده برای اینکه به اتاق برگردیم و همچنان خودمان را به خواب بزنیم ! اما وسوسه قایم موشک بازی لابلای ملحفه‌ها و جست و خیز و پریدن روی موزائیک‌های داغ ، خوشایند تر از خواب طولانی و کسالت آور بعد ازظهر تابستان بود .

مثل همیشه در سکوت بازی می‌کردیم ولی چشم‌هایمان با هم حرف می‌زد . داغی آفتاب سلولهای خاکستری مغزمان را به جوش آورده بود . نگاههای پنهان آغازگر توطئه ای سه جانبه بود ! درست مثل همیشه !!!

************

شاید این محتوا را نیز دوست داشته باشید

شیخ معینی ، نه تنها روضه خوان محله ما بلکه روضه خوان شهر کوچکمان بود . مامان با همه مشغله کاری و درد سر‌هایی که داشت نذر خود را ادا می‌کرد . صدای سرفه شیخ معینی و صندلی‌های چرمی‌اش که لخ لخ آنها را روی زمین می‌کشید سکوت حیاط را می‌شکست ، وارد اتاق خالی می‌شد روی صندلی ارجی که گوشه اطاق بود می‌نشست و برای ما روضه می‌خواند و می‌رفت اینگونه بود که نذر ماهانه مامان ادا می‌شد .

گهگاه هم برای روضه مهمان داشتیم البته در ایامی‌خاص مثل ماههای محرم و صفر ………….

شیخ معینی بالای مجلس می‌نشست و زن‌های همسایه و همکار ، تکیه داده بر مخده‌های مخمل قرمز که روی آن ملحفه سفید کشیده شده بود می‌نشستند و چادرهایشان را روی سرشان می‌کشیدند و آرام با نوای روضه شیخ معینی گریه می‌کردند .

من نیز چادر گل باقالی ام را سر می‌کردم ، در گوشه ای می‌نشستم و با آب دهان زیر چشم‌هایم را خیس می‌کردم و سرم را تند تند تکان می‌دادم .

نگاههای تند و تیز مامان حکایت از آن داشت که باید بروم و قندان را بیاورم و پشت سر مامان که درحال پذیرایی از مهمانان با چایی بود حرکت کنم ، اما من که نمی‌توانستم هم چادر را نگه دارم و هم قندان را به روی خودم نمی‌آوردم و وانمود می‌کردم که دارم باروضه شیخ معینی گریه می‌کنم !!!

************

آفتاب هر لحظه داغتر و داغتر می‌شد . من و برادرهایم از لابلای ملحفه‌ها گذشتیم و در حیاط را باز کردیم و به کوچه خریدیم .

کفشهایمان را که تا آن لحظه به دست گرفته بودیم پوشیدیم و در را روی هم گذاشتیم و راه افتادیم . از روی پل قدیمی‌شهر که رد شدیم منزل شیخ معینی نمایان شد . چیزی نگذشته بود که مقابل منزل او بودیم . چشمان سیاه و درشت برادرهایم در کاسه چرخید و خطی نامریی از من تا کوبه در چوبی رسم کرد و این به آن معنا بود که من باید در می‌زدم !

کمتر از ده دقیقه در حالی که از گرما لَه لَه می‌زدیم به خانه رسیدیم در را به ارامی‌بستیم و از در گاهی پنجره به اتاق خزیدیم و سر جای همیشگی مامان آرام گرفتیم ، رضا روی بازوی مامان و من و رامین کمی‌آن طرف تر .

مامان گوشه یکی از چشم‌هایش را باز کرد و با خیالی آسوده از اینکه سه تایی سر جایمان خوابیده ایم ، چشم‌هایش را بست .

ملحفه‌ها با نسیمی‌ملایم در هوا می‌رقصیدند و آفتاب همچنان داغ می‌تابید . !

چند گربه که دعوایشان به حیاط کشیده شده بود چرتمان را پاره کردند ، یکباره با صدای زنگ ، مامان روی دو زانو نشست

– کی می‌تونه باشه ؟ – ! با این وضع ریخت و پاش – ما منتظر کسی نبودیم ………… بابام هم کلید داره .

این کلمه‌ها پشت سر هم بر زبان مامان جاری بود که رامین مثل همیشه از پنجره به حیاط پرید و جستی زد و در را باز کرد و در کسری از ثانیه دوباره به جای اولش برگشت و گفت :

– مامان ، مامان شیخ معینی یه …..!

مامان که هول کرده بود گفت :

– مگه امروز چند شنبه است ؟ امروز چندم ماهه ؟ نکنه من یادم رفته باشه ؟ – ای خدا – چادرم ؟ – این پشتی‌ها رو از وسط اتاق جمع کنید …… این بالشها را از وسط اتاق بردار –

و رو به من در حالی که چشم‌هایش از حیرت باز مانده بود گفت :

-دختره گنده ، چند بار بهت گفتم ظرفهای ظهر رو جمع کن …. همینجوری که همه چیز گوشه اتاقه !

مامان دور خودش می‌چرخید و من و برادرهایم نیز در حال چرخشی اجباری !

شیخ معینی با صدای سرفه‌هایش فهماند که دارد وارد می‌شود

– یاالله –   یاالله

مامان چادرش را پشت و رو و نامرتب به سر انداخت و به استقبال شیخ معینی رفت .

-ببخشید حاج آقا – به زحمت افتادین ………

و در همان حال پشتی‌ها را روی هم می‌چید تا جایی مهیا کند که شیخ روی آن بنشیند .

خانم‌های همسایه هم یکی پس از دیگری وارد شدند . هر کس چیزی می‌گفت و همه از این گلایه داشتند که چرا زودتر خبر نداده بودین – !

اطراف اتاق پذیرایی پر بود از جمعیت ، اتاقی که نه پرده داشت و نه از پتو‌های سفید ملحفه کشیده خبری بود.

تعدادی از پشتی‌ها هم جابه جا این طرف و آن طرف اتاق بودند و تعدادی از آن‌ها هم منبر فوری برای شیخ معینی .

آفتاب همچنان با بیرحمی‌از شیشه‌هایی که امروز صبح برق انداخته شده بودند به درون می‌تابید و روضه شیخ را از صحرای کربلا و عطش یاران امام حسین ( ع ) داغتر و سوزناک تر می‌کرد . مامان تند تند برای مهمانان روضه شربت درست می‌کرد و دخترهای همسایه هم پذیرایی می‌کردند . با گفتن لاحول و لا قوه الا باالله و صدای صلوات زنان همسایه روضه تمام شد . مامان روحانی محترم محله را تا دَم در بدرقه کرد و گفت :

-حاج آقا ببخشید ، زحمت افتادید ، پاکت رو بعداً می‌فرستم بچه‌ها بیارن دَم در منزل ….

و ما فهمیدیم که مامان امروز حتی پول هم توی خانه نداشت !

شب که به کمک مامان ملحفه سپید پشتی‌ها را به تنشان می‌کردیم چشم‌های من و برادرهایم از خجالت به زمین دوخته شده بود و سرمان را بلند نمی‌کردیم …. مامان که حالتهایش هنوز عصبی بود یک ریز حرف می‌زد :

– سعادت می‌خواد ، یکدفعه این مجلس توی خونه بر قرار بشه ، نمیدونم ؟ شاید من یادم رفته بود شیخ معینی رو خبر کنم ؟ شایدخودش یادش بوده آمده – ؟! خدارو شکر شربت آلبالو زیاد درست کرده بودم ،گرچه پنجره‌ها پرده نداشت ولی شیشه‌ها برق می‌زد …..

مامان یکریز حرف می‌زد و هر بار خطاب به یکی از ما سه نفر ، سوالی می‌پرسید :

– کسی چیزی نگفت ؟ بَد نشد ؟ نَه ؟!

و ما که از شرم سرخ شده بودیم فقط سرمان را به علامت نفی تکان می‌دادیم و به دنبال راهی برای گریز از این مخمصه بودیم .

صدای جیپ اداره و ترمز آن و سپس بازو بسته شدن در حیاط و کشیده شدن پاهای بابا روی موزائیک‌های حیاط حاکی از آن بود که غائله ختم به خیر شد .

و روحانی مهربان محله ما شیخ معینی هیچوقت نگفت که آن روز ، روضه به دعوت چه کسانی برگزار شد  .

آناهیتا برزویی نویسنده و تهیه کننده ارشد رادیو

ممکن است شما دوست داشته باشید
1 نظر
  1. ناشناس می گوید

    بسیار عالی و شروع دست مریزاد انا هیتا خانم

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.