پروتکل بهداشتی کرونا و چالش جدی واژه گزینی در نهادهای فرهنگی ایران

پروتکل یا پیمان نامه

 

با ورود کرونا به ایران چالشهای بسیاری در جامعه به وجود آمده است که مهمترین آنها از ضرورتهای بهداشتی و سلامت جامعه است. با این حال ورود کرونا در حوزه های فرهنگی هم اثرات شگرفی دارد که باید به آنها پرداخت. یکی از مهمترین این چالشها که کمتر به آن توجه شده است، موضوع واژه گزینی است که کمتر مورد توجه قرار گرفته است.در یادداشتی که صبح امروز در خبرگزاری آنا به قلم  علیرضا دباغ(سردبیر سرزمین هنر) منتشر شده است به این موضوع مهم اشاره کرده است. متن کامل این یادداشت را از خبرگزاری دانشگاه آزاد اسلامی تقدیمتان می کنیم.

پروتکل بهداشتی کرونا و چالش جدی واژه گزینی در نهادهای فرهنگی ایران | علیرضا دباغ |بخش ادبیات سرزمین هنر به نقل از گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری آنا | بی‌تفاوتی همزمان فرهنگستان زبان و ادب فارسی، و شورایعالی ویرایش صداوسیما در برابر واژه‌های بیگانه پرکاربرد روزهای کرونایی ایران، نشان می‌دهد هیچکدام از این دو نهاد و سازمان پرطمطراق، آنگونه که شایسته است به وظایف قانونی خویش در پاسداشت زبان فارسی عمل نمی‌کنند.

از آخرین روز بهمن ماه سال ۱۳۹۸ که خبر رسمی ورود کرونا به ایران منتشر شد، تا آخرین روزهای فروردین ۱۳۹۹ نزدیک به ۶۰ روز می‌گذرد، اما هنوز برای برخی از واژه‌های جامعه کرونازده ما معادل (برابر-نهاده‌های) فارسی انتخاب نشده است. یکی از این واژه‌ها «پروتکل» است که هر روز، بارها و بارها از صداوسیما و دیگر رسانه‌های رسمی کشورمان پخش می‌شود و به طور طبیعی بیش از هرزمان دیگری در بین مردم نیز به کار رفته وگفته و شنیده می‌شود.

معنی پروتکل چیست؟

واژه بیگانه «پروتکل» porotocol در زبان فارسی به معنای پیمان نامه، قرارداد، عهد نامه و صورت‌مجلس و مانند آن است. اما نه نهاد ریاست جمهوری و نه هیچکدام از مسؤلان مربوط این روزها از معادل فارسی (برابر-نهاده ) این واژه بیگانه استفاده نمی‌کنند و شگفتا که بارها وبارها همان واژه بیگانه را در سخنرانی‌ها یا مصاحبه‌هایشان تکرار می‌کنند.

 

شاید در نگاه نخست، طرح این موضوع در این زمان در ظاهر کم اهمیت جلوه کند، اما برای نهادی همچون فرهنگستان زبان و ادب فارسی که از لحاظ تخصصی کار واژه گزینی را برعهده دارد باید مهم باشد. همچنین برای سازمان صداوسیما و دیگر رسانه‌های کشور که بنیاد کارشان بر پاسداشت و گسترش زبان فارسی است، توجه به این نکته کاملاً لازم و ضروری است.

فرهنگستان زبان و ادب فارسی و صداوسیما

شوربختانه تاکنون نه فرهنگستان زبان و ادب فارسی و نه شورایعالی ویرایش سازمان صداوسیما هیچ اقدامی در این زمینه انجام نداده‌اند.از این رو جادارد به دونکته اشاره شود: نخست اینکه در سال ۱۳۹۸ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، رقمی در حدود ۴۷ میلیارد ریال از بودجه ۱۷۰ میلیارد ریالی خود را تنها برای واژه‌گزینی در برابر واژه‌های بیگانه درنظر گرفته بود.

دیگر آنکه سازمان صدا و سیما هم برای پاس‌داشت زبان فارسی در درون این سازمان، شوراهای گوناگونی بنیادگذاری کرده است که هر کدام باید به نحوی مراقب کاربرد نادرست واژه‌های زبان فارسی در نوشتار و گفتار نویسندگان و گویندگان و مجریان و بازیگران و دیگر عوامل برنامه‌ساز خود باشد.

با این حال، کاربرد فراوان واژه ی «پروتکل» در همه بخش‌های سازمان صدا و سیما و به‌و‌یژه بخش‌های خبری، نشان از بی‌توجهی چشم‌گیر چنین سازمانی به فلسفه وجودی خود دارد و دریغا دریغ از این همه هزینه و وقتی که در این شوراها از جیب مردم صرف می‌شود.

اقدامات خنثای وزارتخانه های فرهنگی

از سوی دیگر به نظر می‌رسد وزرای «فرهنگ و ارشاد اسلامی» و «علوم، تحقیقات و فناوری» و «آموزش و پرورش» و«بهداشت و آموزش پزشکی» هم به دلیل اولویت‌های بهداشتی و اقتصادی و گرفتاری‌های این روزهای هیئت دولت، به راحتی از کنار این واژه‌ی بیگانه می‌گذرند و آن را به هیچ می‌انگارند.

در این صورت وظیفه رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی است که ضمن واژه گزینی مناسب لااقل در یک نامه رسمی و فوری از دولت بخواهد واژه ی فارسی «قرارداد» یا «پیمان نامه» را جایگزین «پروتکل» کنند.

همچنین رئیس سازمان صداوسیما نیز که عضو هیئت دولت است و دسترسی آسان‌تری به رئیس جمهور و وزرا دارند، این نکته را در هیئت دولت یادآوری کند. هرچند بایسته‌تر آن است که ایشان ابتدا در سازمان تحت امر خود، بخشنامه‌ای برای گویندگان، مجریان و گزارشگران صادر نماید که اگر پراهمیت‌تر نباشد لااقل ساده‌تر است.

به هرحال تا دیر نشده، باید از گسترش و همه‌گیر شدن این واژه بیگانه -چونان پیشگیری از گسترش ویروس کرونا- بکوشند. باشد که دیگر شاهد شنیدن چنین واژه بیگانه‌ای نباشیم.

ممکن است شما دوست داشته باشید
1 نظر
  1. زهره می گوید

    protocol درست است

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

20 + 16 =