آموزش داستان نویسی – ادبیات کارآگاهی قسمت دوم

آموزش ادبیات کاراگاهی – قسمت دوم

عناصر کلیدی طرح (plot) یک داستان کاراگاهی

نوید فرخی/نویسنده و مترجم/پژوهشگر ژانر کاراگاهی و علمی‌تخیلی

درقسمت اول آموزش ادبیات کارآگاهی گفتیم کاراگاه‌ها شخصیت‌های اصلی ژانر کاراگاهی هستند و به چهار دسته اصلی تقسیم می‌شوند. کارآگاه آماتور، کارآگاه خصوصی ،کارآگاه پلس و متخصصین امور جنائی . در این بخش به معرفی عناصر کلیدی طرح می‌پردازیم

ادبیات کاراگاهی به خودی خود زیرشاخه ای از ژانر جنایی و معمایی است. بنابراین لزوما باید در یک داستان کاراگاهی، معما و مسائل مرتبط با جرم و جنایت به وقوع بپیوندد. در هسته یک داستان کاراگاهی باید از عناصری استفاده برد که وابستگی موجود میان حوادث داستان را به طور عقلانی تنظیم و متصل ‌کند. به عبارت دیگر، حوادث و وقایع داستان باید به هم ارتباط منطقی داشته باشند.

شایع ترین زیرشاخه ی داستان کاراگاهی را whodunit می‌نامند که شکل فشرده ی “who done it؟” یا “چه کسی این کار را انجام داده” است. در این زیرشاخه ادبی از ابتدا تا انتهای داستان در جستجوی کسی هستیم که مرتکب جنایت شده. این زیرشاخه در دوران طلایی داستان‌های کاراگاهی به اوج خود رسید. در این دوره بسیاری از ادبا حتی اگه نه به صورت حرفه ای، شانس خود را در این ژانر امتحان کردند. به غیر از هرکول پوارو و خانم مارپل ، لرد پیتر ویمسی مخلوق دوروسی ال سایرز، و وان داین مخلوق فیلو ونس، و پدر براون مخلوق گیلبرت چسترتون، منتقد نامی‌انگلیس، نیز در این دوره مشهور شدند. پدر براون کشیشی است که معمولا به طور تصادفی در صحنه‌های جنایت قرار می‌گیرد و بدون آنکه تحقیق یا بازجویی کند تنها با مشاهده و شنود دقیق با نوع نگاهی کاملا متفاوت از دیگران معما را حل کند.

در whodunit تجربیات کاراگاه با خواننده به اشتراک گذاشته می‌شود. خواننده باید با خواندن داستان ترغیب شود تلاش کند مجرم را براساس سرنخ‌هایی که نویسنده در داستان ارائه داده، شناسایی کند و معما حل کند. اینکه خواننده در چنین موقعیتی درگیر می‌شود یا خیر به هنر نویسنده بستگی دارد. در زیرشاخه دیگر، داستان‌های کاراگاهی برعکس، خوانندگان از همان ابتدا شاهد جنایت اند و هویت مجرم برای شان آشکار می‌شود، و عملا در باقی داستان کشمکش‌های کاراگاه برای دستگیری جنایتکار و برقراری عدالت تمرکز می‌شود.

در سال‌های بعد از دوران طلایی، معمایی و غیرممکن ترین داستان‌های کارگاهی توسط جان دیکسون کار نوشته شد. جان دیکسون کار را  به نام استاد سبک معما در اتاق از تو قفل شده یا “locked room mystery” می‌شناسند. در این سبک جنایت به گونه ای رخ می‌دهد که گویی قتل توسط عوامل انسانی صورت نگرفته. به عنوان مثال فردی به قتل می‌رسد در حالی که اتاق از تو قفل بوده و پنجره‌ها بسته است. از نمونه‌های بارز این نوع داستان، ماجرای خانه ی خالی اثر سر آرتور کانن دویل است. هنر جان دیکسون کار باعث شد تا وراث دویل اجازه ی نوشتن داستان‌های جدید شرلوک هولمز را به او بدهند. کتاب شاهکارهای شرلوک هولمز به قلم جان دیکسون کار و آدریان کانن دویل(پسر آرتور کانن دویل) نوشته شده است. گونه‌های دیگری نیز وجود دارد که شرح شان از حوصله این یادداشت خارج است.

در نوشتن داستان کاراگاهی باید عناصر کلیدی طرح یا دست کم تعدادی از عناصر زیر را در داستان گنجاند:

  • ارتکاب جرم

  • همکاری یا انجام جنایت توسط یک نفر از افراد معتمدین داستان(Inside job)

  • گمراه کردن خواننده

  • یک کاراگاه با تجربه و شناخته شده

  • اشتباه نیروی پلیس محلی

  • بازجویی‌های هدفمند کاراگاهی

  • تعدادی مظنونین نادرست

  • وقوع جنایت به گونه ای غیرقابل توجیه(locked room mystery)

  • بازسازی جنایت

  • یک پیچ و تاب نهایی در داستان

ارزش هر کدام از عناصر فوق به عنوان عناصر کلیدی طرح در زیرشاخه‌های مختلف، متغیر است. اما برای مثال وجود یک کاراگاه، در ادبیات کارگاهی الزامی‌است و نوشتن یک اثر کاراگاهی، بدون حضور کاراگاه به صورت بدیهی امکان پذیر نیست. با اینحال بیشتر عناصر بستگی به فضای داستان مان دارند. اگر داستان متکی بر شوک پایانی است، بازسازی جنایت نباید در همان ابتدا صورت گیرد، و گمراه کردن خواننده ضروری است. در حالت دیگر، اگر داستان متکی بر برقراری عدالت است، بجای شوک نهایی باید بر روی پیچ و تاب نهایی داستان مثل تعقیب و گریز متمرکز شد. ضرب المثلی قدیمی‌می‌گوید برای پیشرفت روی شانه‌های همدیگر بایستید. در نوشتن داستان، ابتدا باید داستان‌های زیادی را خواند. منظور مطلقا این نیست که از سناریوی آن نویسندگان تقلید کنیم، بلکه تاکید بر شناخت انواع داستان‌ها خصوصا مشهورترین آنهاست. افراد دیگری سال‌ها پیش مسیرها را برای مان افتتاح کرده اند، و ما می‌توانیم با شناخت صحیح این مسیرها، مانند پازلی، قطعات را در جای درست شان بگذاریم. دراین مسیر عناصر کلیدی طرح نقش مهمی‌ایفا می‌کنند.

 

ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.